Σήμερα το ηλεκτρικό ρεύμα είναι απαραίτητο όσο ποτέ άλλοτε στην ανθρώπινη ιστορία για κάθε πτυχή της καθημερινότητάς μας. Από την πιο απλή δραστηριότητα όπως ο φωτισμός και το μαγείρεμα μέχρι τις πιο πολύπλοκες, όπως η λειτουργία της βιομηχανίας, το ρεύμα αποτελεί την κινητήρια δύναμητης σύγχρονης ζωής. Πότε όμως ήρθε για πρώτη φορά το ρεύμα στην Ελλάδα και ποιος ήταν υπεύθυνος για την παροχή του; Πώς φτάσαμε από το μονοπώλιο της ΔΕΗ στη σημερινή απελευθερωμένη αγορά ενέργειας και στον μεγάλο αριθμό ιδιωτών προμηθευτών;
Πότε ήρθε το ρεύμα στην Ελλάδα
Η εμφάνιση του ηλεκτρικού ρεύματος στη χώρα μας έγινε πριν από περίπου 150 χρόνια, στα τέλη του 19ου αιώνα. Η πρώτη εταιρεία ηλεκτρικού ρεύματος ιδρύεται το 1889 με σκοπό τον φωτισμό της Αθηνας και κυρίως του ιστορικού κέντρου. Στις αρχές του 20ου αιώνα ιδρύεται η Ηλεκτρική Εταιρεία Αθηνών-Πειραιώς και στόχος της είναι να καλύψει τις ανάγκες σε φως και συγκοινωνία της πόλης. Μάλιστα η εταιρεία είναι η πρώτη που έφερε το ηλεκτροκίνητο τραμ στην Ελλάδα. Όπως βλέπουμε πλέον το ηλεκτρικό ρεύμα αρχίζει και μπαίνει για τα καλά στις ζωές των Ελλήνων όμως περιορίζεται στις μεγάλες πόλης.
Το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου βρίσκει την Ελλάδα έτοιμη για μεγάλες αλλαγές στις υποδομές και τη βιομηχανία. Παρ’ όλες τις ανάγκες, η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού, η γνωστή ΔΕΗ, ιδρύεται το 1950, με στόχο να ενοποιήσει σταδιακά τις μικρές εταιρείες ηλεκτρισμού που λειτουργούσαν μέχρι τότε στην Ελλάδα και ταυτόχρονα να προχωρήσει στην ηλεκτροδότηση ολόκληρης της χώρας. Μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες, η ΔΕΗ κατάφερε να φέρει το ρεύμα σχεδόν σε όλη τη χώρα, κάτι που έφερε μεγάλες αλλαγές στην καθημερινότητα, ενώ παράλληλα αποτέλεσε σημαντικό βήμα προς τον εκσυγχρονισμό του αγροτικού τομέα, της βιοτεχνίας και της βιομηχανίας.
Από τον λιγνίτη στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας
Η ηλεκτροδότηση της Ελλάδας βασίστηκε τόσο στην επέκταση του δικτύου όσο και στις πηγές ενέργειας που διέθετε η χώρα. Για πολλές δεκαετίες, ο λιγνίτης κυριαρχούσε στην παραγωγή ρεύματος στη χώρα μας, με μεγάλα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στις περιοχές Αλιβέρι, η Πτολεμαΐδα, η Κοζάνη και η Μεγαλόπολη. Παράλληλα, αναπτύχθηκαν μεγάλα υδροηλεκτρικά έργα, τα οποία με τη σειρά τους συνέβαλαν στην εγχώρια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Με τα χρόνια, ο τρόπος παραγωγής άρχισε να αλλάζει. Στο ενεργειακό μείγμα προστέθηκε το φυσικό αέριο, ενώ σταδιακά άρχισαν να αναπτύσσονται η αιολική και η ηλιακή ενέργεια. Το 1982 λειτούργησε στην Κύθνο το πρώτο αιολικό πάρκο της χώρας, ενώ παράλληλα, την ίδια χρονιά, τέθηκε σε λειτουργία ο πρώτος φωτοβολταϊκός σταθμός στην Αγία Ρουμέλη της Κρήτης. Από τότε, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη παρουσία, καθώς η Ελλάδα προχωρά, βάσει των ευρωπαϊκών στόχων, προς ένα πιο οικολογικό μοντέλο παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος.
Η παροχή ρεύματος είναι δημόσια ή ιδιωτική;
Το αν το ρεύμα είναι δημόσιο ή ιδιωτικό είναι ένα ερώτημα που απασχολεί πολλούς καταναλωτές. Για πολλά χρόνια, όταν η ΔΕΗ ήταν ο μοναδικός προμηθευτής ρεύματος, η παροχή ηλεκτρικής ενέργειας αντιμετωπιζόταν ως δημόσιο αγαθό, μιας και η εταιρεία είχε υπό την ευθύνη της οτιδήποτε αφορούσε την ηλεκτροδότηση της χώρας, από την παραγωγή έως τη μεταφορά και τη διανομή του ρεύματος. Αυτό είχε τόσο τα πλεονεκτήματα όσο και τα μειονεκτήματά του. Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα ήταν πως προσέφερε ρεύμα σε όλους, με ενιαίους όρους τιμολόγησης, όσο απομακρυσμένη κι αν ήταν η περιοχή, πραγματοποιώντας επενδύσεις οι οποίες διαφορετικά μπορεί να μην είχαν γίνει. Στα αρνητικά του μονοπωλίου της ΔΕΗ θα πρέπει να αναφέρουμε την έλλειψη ανταγωνισμού, μιας και δεν υπήρχε η δυνατότητα να επιλέξει κάποιος μια άλλη εταιρεία προμήθειας ρεύματος, ενώ οι τιμές καθορίζονταν από τον κρατικό μηχανισμό.
Οι αλλαγές που έγιναν τις τελευταίες δεκαετίες στον τομέα της ενέργειας, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε ολόκληρη την ΕΕ, οδήγησαν στην απελευθέρωση της αγοράς και στην είσοδο ιδιωτών στον χώρο. Μεγάλες ιδιωτικές εταιρείες, οι λεγόμενοι εναλλακτικοί προμηθευτές, δραστηριοποιούνται πλέον στον τομέα της ενέργειας, προσφέροντας διαφορετικά προγράμματα ρεύματος και ενεργειακές υπηρεσίες. Η αγορά ενέργειας λειτουργεί πλέον με τη συμμετοχή δημόσιων και ιδιωτικών επιχειρήσεων. Την εποπτεία της αγοράς ασκεί η ΡΑΑΕΥ, ενώ τη λειτουργία, τη συντήρηση και την ανάπτυξη του δικτύου διανομής αναλαμβάνει ο ΔΕΔΔΗΕ.
Απελευθέρωση αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας
Η διαδικασία απελευθέρωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα ξεκίνησε θεσμικά στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και εφαρμόστηκε σταδιακά από το 2001, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή πολιτική για την ελεύθερη αγορά και τον ανταγωνισμό. Σιγά σιγά άρχισαν να εισέρχονται στον χώρο νέοι προμηθευτές, δίνοντας στους καταναλωτές τη δυνατότητα να επιλέξουν την εταιρεία που θεωρούσαν ότι ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες τους και μπορεί να τους προσφέρει πιο οικονομικό ρεύμα. Όπως ήταν φυσικό, οι καταναλωτές ήταν αρχικά επιφυλακτικοί και διστακτικοί απέναντι στην αλλαγή προμηθευτή ρεύματος, με αποτέλεσμα η ΔΕΗ να διατηρήσει για πολλά χρόνια τη μερίδα του λέοντος. Ωστόσο, οι ανταγωνιστικές τιμές των εναλλακτικών προμηθευτών, τα διαφορετικά πακέτα προσφορών και η εμπιστοσύνη που σταδιακά τους έδειξαν οι καταναλωτές είχαν ως αποτέλεσμα το τοπίο να αρχίσει να αλλάζει. Η αύξηση του ανταγωνισμού λειτούργησε θετικά και οδήγησε σε μεγαλύτερη ποικιλία επιλογών στην αγορά ενέργειας.
Το μεγαλύτερο όφελος που έχει για τον καταναλωτή η απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας είναι πως πλέον μπορεί να επιλέξει, ανάμεσα σε μια πληθώρα τιμολογίων, εκείνο που ταιριάζει καλύτερα στις δικές του απαιτήσεις και καλύπτει τις ανάγκες του, είτε πρόκειται για οικιακό είτε για επαγγελματικό τιμολόγιο. Καθώς στόχος των περισσότερων καταναλωτών είναι να μειώσουν το ενεργειακό κόστος, η απελευθέρωση της αγοράς έχει δημιουργήσει περισσότερες δυνατότητες επιλογής και σύγκρισης.
Ποια θεωρείται σήμερα η πιο συμφέρουσα λύση στο «ελληνικό ρεύμα»;
Βρες το πιο συμφέρον «Ελληνικό Ρεύμα» για σένα!
* 99,3% που συμπλήρωσαν τη φόρμα πληρώνουν λιγότερα από τον πρώτο λογαριασμό!
Φυσικά, δεν είναι όλα ρόδινα, καθώς υπάρχουν ακόμη πολλές προκλήσεις που καλούνται να αντιμετωπίσουν τόσο οι εταιρείες προμήθειας όσο και οι καταναλωτές. Η σημαντικότερη είναι η αστάθεια που παρουσιάζει κατά περιόδους η χονδρεμπορική τιμή του ρεύματος, η οποία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την τιμή της κιλοβατώρας, κυρίως στα κυμαινόμενα τιμολόγια.
Για την ώρα, η αγορά ενέργειας στην Ελλάδα λειτουργεί με αρκετές μικρές και μεγάλες εταιρείες, οι οποίες προσφέρουν διαφορετικά προγράμματα και τιμολογιακές επιλογές. Τα επόμενα χρόνια, με τις επενδύσεις που γίνονται σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, συστήματα αποθήκευσης και σταθμούς παραγωγής ρεύματος, το τοπίο φαίνεται πως θα αλλάξει και πάλι.
Ηλεκτρισμός στην Ελλάδα – Χρονολογίες
- 1889: Πρώτη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην Αθήνα.
- 1950: Ίδρυση της Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ).
- 1956–1960: Ενοποίηση των μικρών επιχειρήσεων ηλεκτρισμού από τη ΔΕΗ.
- 1982: Πρώτο αιολικό πάρκο στην Κύθνο Κυκλάδων.
- 1982: Πρώτος φωτοβολταϊκός σταθμός στην Αγία Ρουμέλη Κρήτης.
- 2001: Απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
- 2012: Δημιουργία του ΑΔΜΗΕ και του ΔΕΔΔΗΕ.
- 2020: Εφαρμογή του ευρωπαϊκού Μοντέλου Στόχου στην ελληνική αγορά ενέργειας.
Η ιστορική διαδρομή του ηλεκτρισμού στην Ελλάδα μετρά σχεδόν ενάμιση αιώνα και, από τις πρώτες λάμπες μέχρι την απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας και τη σημερινή ανάπτυξη των ΑΠΕ, έχει διανύσει πολύ δρόμο. Για περισσότερα από 50 χρόνια, η παροχή ηλεκτρικής ενέργειας είχε κυρίως δημόσιο χαρακτήρα, με τη ΔΕΗ να προσφέρει ρεύμα σε ολόκληρη τη χώρα. Χάρη στις επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν, ακόμη και τα πιο απομακρυσμένα χωριά συνδέθηκαν με το ηλεκτρικό δίκτυο, αναβαθμίζοντας την καθημερινότητα χιλιάδων κατοίκων. Η απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας έδωσε στους καταναλωτές τη δυνατότητα να επιλέγουν τον πάροχο και το τιμολόγιο ρεύματος που ταιριάζει καλύτερα στις ανάγκες τους. Η αυξανόμενη συμμετοχή της πράσινης ενέργειας αναμένεται να φέρει ακόμη περισσότερες αλλαγές, τόσο για τους καταναλωτές όσο και για το περιβάλλον.
*** Κείμενο και επιμέλεια: Συγγραφική Ομάδα ΠΗΡ